نوروز از نمودهای نغز و بارز فرهنگ مانای ايراني است. گواهی‌ست بر سربلندي و پايداري يك ملت در درازناي پر فراز و نشيب تاريخ .

هزاران سال است كه ايرانيان با جشن سوري به پيشباز نوروز رفته و در سيزدهم فروردين ماه، در كنار يكديگر و در آغوشِ کهن دشتهای مینوی و رودخانه‌های زلال ایران‌ویچ، واپسين آيين از آيينهاي ارزشمند و زيباي اين جشن پر شكوه را به جاي مي‌آورند.

در ميان آيينهاي نوروزي، سيزده بدر پيچيدگي ويژه‌اي دارد؛ گوناگوني باورهاي قومي و فرهنگي اين سرزمين نيز بيش از آنست كه ما را در يافتن برهان و ريشه‌اي يگانه براي برگزاري اين آيين ياري كند.

در استوره‌ها و عرفان ايراني، برخي شمارگان مانند 7، 12، 33، 72 و .. از زندها(تفاسير) ويژه‌اي برخوردارند. اما واژگون باورهاي سامي و غربي، هيچ شماره و روزي در نزد مردمان پشته(فلات) ايران بدشگون و يا شوم نبوده است !

دكتر تورج پارسي مي‌گويد: «در استوره هاي ايراني، عمر جهان هستي دوازده هزار سال است اين دوازده هزار سال تمثيلي را زمان كرانه‌مند مي‌نامند كه خود بخشى از زمان بي كرانه است :

۱_ سه هزار سال نخستين جهان مينوى يا فروهري است.

۲_ سه هزار سال دوم جهان مادي هستي مى يابد.

۳_ سه هزار سال سوم دوران تضاد يا نبرد ميان نيكى و بدي است . در اين هزاره گاه خير و گاه شر ميدان مي يابد و جهان را به كام خود مي كشد ، به همين دليل آن را زمان ِ گميزش يا آميختگي مى نامند .

۴_ سه هزار سال چهارم كه فرجامين هزاره است زمستان سياه اهريمنى شكست مي خورد و جهان مادي نيز به پايان مي رسد و نيروى خير پس از نه هزار سال مأموريّت در جهت گسترش خير عمومي، به پايگاه مينَوى ِ خويش بر مي گردد .حال اگر اين دوازده هزار سال را همانند دوازده روز نوروزي ببينيم روز سيزدهم نشان‌واره‌ي آغاز هزاره سيزدهم يعني آغاز زندگي پر آرامش كيهاني است.»

پس در گاهشماري ايرانيان، نخستين دوازده روزسال -«جشن زايش انسان ها»- نمادي از 12 هزار سال زندگي و نبرد با اهريمن است و روز سيزدهم نمودي از هزاره سيزدهم و آغاز رهايش از جهان مادي.

از سوي ديگر مي‌دانيم كه در باورهاي ايرانيان باستان (و زرتشتيان امروز) هر يك از روزهاي ماه خورشيدي از آنِ يكي از ايزدان و امشاسپندان است. سيزدهم هر ماه ، روز تير (تيشتر) – ايزد باران – است. استاد فره‌وشی مراسم سیزده نوروز را «روز ویژه طلب باران برای كشتزارهای نو دمیده» در دورانهای كهن دانسته و در ادامه مي‌‌گويد:«ایرانیان در روزگاران كهن پس از برگزار مراسم نوروزی و دمیدن سبزه و گندم و جو و حبوبات در نخستین روزهای سال و در روزی كه متعلق به ستاره باران بود، یعنی در روز سیزدهم فروردین ماه، به دشت و صحرا و كنار چشمه و جویبار می رفتند و به هنگام شكست یافتن دیو خشكسالی "اپوشَه" در نیم روز، گوسفند بریان می كردند و این نثاری بود برای فرشته باران «تیشتر یا تیر» تا كشتهای نودمیده را سیراب كند. از این رو خوردن غذای روز در دشت و صحرا نشانه همان فدیه گوسفند بریان است كه در اوستا آمده و افكندن سبزه های تازه دمیده نوروزی به آب روان جویبار تمثیلی از دادن فدیه به ایزد آب "آناهیتا" و ایزدباران و جویبارها "تیر" است و به این طریق تخم بارورشده ای را كه ناهید فرشته موكل بر آن بوده است، به خود او باز می گردانند و گیاهی را كه ایزد تیر پرورانده است به خود وی باز می سپرند تا موجب بركت و باروری و آبسالی در سال نو باشد.»

دكتر فريدون جنيدي نيز در اين باره مي‌گويد:« ايرانيان، سبزه ای که برای خوان نوروزی سبز می‌کردند و تا روز سیزدهم خرم می‌ماند را در این روز که تیشتر نام داشت و برای سپاس از تیشتر ایزد که آب را به جهانیان نثار می کند به آبهای روان نثار می کردند.»

پس به ديگر سخن، سيزده بدر، رويه‌ي ديگري از جشن‌هاي تيرگان و آبريزگان است.

گره زدن سبزه در اين روز را نيز بيشتر اساتيد تمثيلي از پیوند زن و مرد (مشي و مشيانه در اساتير ايراني) براي ادامه‌ي نسلهاي نيك مي‌دانند. *

از ديدگاه فصلي-طبيعي نيز در اين روز نيمسال دوم كشاورزي در ايران آغاز مي‌شود.

هر چند كه شوربختانه امروزه ايرانى از خانه به طبيعت پناه مي‌برد تا شومي اين روز را پشت سر بگذارد(!!!) اما از آنچه گفته شد چنین برمی‌آید که ایرانیان از ديرباز پس از برگزاری مراسم نوروزی، نخستين "تيرروز" سال را به دشت و كوه و کنار چشمه ها و رودها می‌رفته‌اند و شکست یافتن دیو خشکسالی و پیروزی ایزد باران را جشن گرفته و با نوازش سبزه‌ها و گره زدن آنها، سپاسداري خويش از دهشهاي خداوندي را نشان مي‌داده‌اند.